یکی از چالشهای مهمی که بسیاری از خانوادهها با آن دستوپنجه نرم میکنند، ترک اعتیاد مواد مخدر است. فرقی نمیکند نوع ماده مصرفی بیمار چیست؛ در هر صورت، وابستگی به هر کدام از مواد مخدر علاوهبراین که برای خود فرد، مشکلات جسمی و روحی زیادی را به همراه دارد؛ باعث از همپاشیدگی بنیان خانواده نیز میشود. از اینرو، لازم است تا فرآیند ترک تحت نظر متخصص و به صورت اصولی و مرحلهبهمرحله پیش برود.
به دلیل تنوع زیاد روشهای ترک اعتیاد، پزشک بر اساس شرایط فرد و میزان وابستگی او روش مناسبی را تعیین میکند. در ادامه این مطلب، با انواع روشهای ترک اعتیاد، مراقبتهای بعد از ترک و راهکارهای مهم که برای عبور از این مسیر سخت و پرچالش نیاز دارید، آشنا خواهید شد.
اهمیت ترک اعتیاد مواد مخدر
اعتیاد به مواد مخدر یک نوع بیماری است که به مرور همه جنبههای زندگی فرد را تحت تأثیر خود قرار میدهد. فردی که درگیر اعتیاد است، معمولا در محیط کار نیز با مشکلات بسیاری روبهرو میشود. یکی از مهمترین آنها، عدم تمرکز در کار است که باعث میشود افراد عملکرد مناسب و قابلقبولی نداشته باشند.
از طرفی، فردی که به مصرف مواد مخدر وابسته است، به مرور از اجتماع فاصله میگیرد. همین موضوع به تدریج باعث انزوا و گوشهگیری او نیز خواهد شد. بروز تغییرات ظاهری همچون کاهش وزن ناگهانی و عدم توجه به بهداشت فردی از دیگر مواردی هستند که اهمیت ترک مواد را بیش از پیش آشکار میکنند. اضطراب و افسردگی نیز از علائم شایع وابستگی و اعتیاد به مواد مخدر هستند که ضرورت ترک را دو چندان میکند.
بهترین روش ترک اعتیاد مواد مخدر چیست؟
با روشهای متعددی میتوان از وابستگی به مواد مخدر و اعتیاد به آن رهایی یافت. انتخاب هر یک از این روشها به نوع ماده مصرفی، میزان وابستگی و شرایط جسمی و روانی فرد درگیر اعتیاد وابسته است. پزشک نیز بر اساس این عوامل روش مناسبی را برای بیمار در نظر میگیرد. در ادامه به معرفی این روشها میپردازیم.
ترک تدریجی مواد مخدر
در روش ترک تدریجی، بیمار به صورت مرحله به مرحله مصرف را کاهش میدهد. هدف از این روش، قطع تدریجی مواد بدون فشار زیاد و آسیبهای جسمی و روانی به فرد است. پزشک ابتدا میزان وابستگی بیمار را بررسی و سپس متناسب با شرایط او برنامهای مناسب تنظیم میکند.
خوب است بدانید که در روش ترک تدریجی، بیمار مهارتهای مقابله با وسوسه مصرف، چگونگی مدیریت استرس و دیگر راهنماییهای لازم را هم یاد میگیرد. افزونبراین، از حمایت تیم درمانی و مشاورههای گروهی نیز بهرهمند میشود.
ترک اعتیاد با داروهای درمانی
داروهای کمکی که پزشک برای بیمار تجویز میکند، نقش مکمل و مؤثری در روند ترک اعتیاد دارند و میتوانند این مسیر را برای فرد هموار کنند. این داروها در دو دسته مختلف قرار میگیرند: داروهای ضداعتیاد که باعث کاهش تمایل به مصرف در بیمار میشوند و دیگری، داروهای جایگزین که بهصورت کاملاً کنترلشده جایگزین ماده مخدر اصلی هستند.
پزشک در پارهای موارد و بر اساس تشخیص خود، ترکیبی از داروهای کمکی را به منظور افزایش اثربخشی ترک اعتیاد توصیه میکند تا در نهایت، بیمار بتواند با اطمینان خاطر مراحل ترک را پشت سر بگذارد.
ترک اعتیاد با درمانهای روانشناختی
رواندرمانی یکی از دیگر روشهای موثر برای ترک اعتیاد مواد مخدر محسوب میشود که تمرکز آن بیشتر روی جنبههای روانی و رفتاری وابستگی به مواد است. این روش با هدف تقویت سلامت روان، مدیریت وسوسه و مهارتهای مقابله با استرس، جلسات درمانی مختلفی را برای بیمار برگزار میکند. جلسات عموما شامل مشاورههای فردی و گروهی، بررسی وضعیت روانی، تحلیل انگیزهها و رفتارهای مرتبط با اعتیاد و طراحی برنامهای مخصوص برای هر فرد است.
متخصصان روانپزشکی و روانشناسی با شناسایی و معرفی ریشههای اعتیاد و عادات رفتاری ناسالم به بیمار، ضمن آموزش مهارتهای مقابله با وسوسه و فشارهای روانی، برنامهای نیز برای بازگشت به زندگی اجتماعی و حرفهای سالم طراحی مینمایند.
ترک اعتیاد از طریق تحریک مغز
شاید تعجب کنید، اما بر اساس تحقیقات انجام شده، تحریک مغز با استفاده از الکترودهای خاص میتواند فعالیت نواحی مغزی مرتبط با اعتیاد را تنظیم کند. مزیت این روش، کاهش تمایل به مصرف مواد و تقویت کنترل انگیزه و احساس لذت در بیمار است.
تحریک مغزی بیشتر به افرادی توصیه میشود که روشهای سنتی ترک اعتیاد برای آنها نتیجهبخش نبوده و یا اثربخشی قابلانتظار را نداشته است.
روش ترک به این صورت است که ابتدا الکترودهایی در نقاط مشخصی از مغز قرار گرفته و با ارسال سیگنالهای الکتریکی، فعالیتهای عصبی مرتبط با اعتیاد تنظیم میشود.
مراحل مهم در ترک اعتیاد
برای ترک اعتیاد مواد مخدر، مراحل مختلفی وجود دارد و هر فرد با توجه به وضعیت جسمی، روانی و نوع ماده مخدر مصرفی خود، به برنامه اختصاصی نیاز دارد. در ادامه، این مراحل را با هم مرور میکنیم.
۱. آگاهی از پیامدهای اعتیاد
شرط ترک موفق مواد مخدر، شناخت و آگاهی کامل از ماهیت اعتیاد و تأثیرات آن بر زندگی است. در این مرحله شخص با عوامل وابستگی به مواد و چگونگی تأثیرات آن بر سلامت جسمی، روانی و روابط اجتماعی خود آشنا میشود و به درک عمیقی از اعتیاد میرسد. به طور قطع، آگاهی از این عوامل انگیزه کافی را برای شروع ترک ایجاد میکند.
۲. تصمیم قاطع برای ترک
بعد از اینکه بیمار به شناخت نسبی از ماهیت و پیامدهای اعتیاد دست پیدا کرد، نوبت آن است تا تصمیم جدی و قاطعانهای برای ترک بگیرد. زیرا این تصمیم به او کمک میکند تا مقاومت و پایداری لازم را در مواجهه با سختیها و تغییرات جسمی و روانی مسیر ترک داشته باشد.
۳. اصلاح سبک زندگی
اعتیاد با عادات و الگوهای روزمره زندگی فرد گره خورده است؛ بنابراین برای موفقیت در دوره ترک، لازم است تا فرد رفتارها و شرایطی که او را به مصرف مواد سوق میدهند را تغییر دهد. این شامل برنامهریزیهای مناسب، کاهش و یا حذف محرکهای محیطی و ایجاد عادتها و روتینهای سالم و سازنده است.
۴. پذیرش کمک و حمایت
مطمئنا ترک اعتیاد به تنهایی بسیار دشوار و گاهی غیرممکن میشود. در این میان، کمکهای خانواده، دوستان، گروههای حمایتی یا مشاورههای تخصصی، احتمال موفقیت را افزایش میدهند. بیمار با حمایت اجتماعی اطرافیان و خانواده، انگیزه کافی برای مواجهه با وسوسهها پیدا میکند.
۵. آموزش مهارت مقابله را استرس و اضطراب
فرد درگیر اعتیاد به مواد مخدر نیاز دارد تا مهارتهای مقابلهای با استرس و اضطراب را بیاموزد. این مهارتها شامل تکنیکهای آرامسازی ذهن، مدیریت احساسات منفی، تمرینات تنفسی و فعالیتهای سازندهای مانند ورزش و هنر است. قطعا یادگیری و آموزش این مهارتها، مقاومت فرد را برای مواجهه با وسوسهها و فشارهای روانی افزایش میدهد.
۶. تثبیت ترک و جلوگیری از بازگشت به مصرف
آخرین مرحلهای که در ترک اعتیاد مواد مخدر باید طی شود، این است که بیمار آموختههای خود در مسیر ترک را در زندگی روزمره به کار گیرد و از این طریق از بازگشت به مصرف جلوگیری کند. در این روش، داشتن سبک زندگی سالم، برنامه خواب منظم، تغذیه مناسب و فعالیتهای سازنده به بیمار کمک میکند تا از وسوسه مصرف دوباره مواد در امان باشد.
آیا ترک اعتیاد در منزل امکانپذیر است؟
اغلب افرادی که درگیر اعتیاد هستند، به دلایلی از جمله ترس از هزینههای درمانی، راحتی در خانه و … تمایل دارند ترک را در منزل تجربه کنند، اما آیا واقعا ترک در این شرایط امکانپذیر است؟ بیایید با هم بررسی کنیم و ببینیم آیا ترک در منزل درست و عملی است؟ جوانب مثبت و منفی آن چیست؟
ترک در خانه چندان هم خالی از مزایا نیست! برای فرد درگیر اعتیاد، حضور در کنار خانواده، احساس امنیت و راحتی در محیط منزل، میتواند انگیزه ترک و موفقیت در این مسیر را در او تقویت کند. با این حال، از خطرات و عوارض جدی ترک خانگی نیز نباید غافل شد. مواردی همچون نبود نظارت پزشکی و احتمال بروز علائم ترک شدید مانند تشنج، اضطراب شدید یا بیخوابی میتوانند باعث مصرف دوباره مواد شوند.
سریعترین روش ترک اعتیاد در منزل چیست؟
با توضیحاتی که در بخش قبلی گفتیم، دانستید که ترک اعتیاد مواد مخدر در منزل سختیها و چالشهای خاص خودش را دارد. با این وجود، بسیاری از افراد به دنبال روشی سریع برای ترک در منزل هستند. میتوان گفت بهترین و سریعترین روش ترک در منزل، ترک تحت نظر پزشک است.
اگر قصد ترک در محیط منزل را دارید، باید ابتدا به پزشک مراجعه کنید تا آزمایشات لازم از شما گرفته شود. بعد از آن نیز پزشک بر اساس شرایط جسمی، داروهای مناسبی با ذکر دقیق نحوه مصرف برایتان تجویز میکند. با مصرف این داروها و توصیههایی که او برای هر بیمار ارائه میدهد، میتوان ترک را در شرایط بهتری تجربه کرد.
عوارض ترک و راهکارهای پیشگیری از آنها
اغلب افرادی که تصمیم به ترک اعتیاد مواد مخدر میگیرند، روزهای ابتدایی خماری را با علائم ناخوشایندی میگذرانند. این علائم هم جسمی هستند و هم روانی که شامل موارد زیر میشوند:
- لرزش و تعریق
- اضطراب و بیقراری
- مشکلات خواب
- تپش قلب
- اختلالات گوارشی
- نوسانات فشار خون
در دوران ترک، رژیم غذایی سرشار از ویتامینها و چربیهای مفید به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک میکنند. با مصرف دمنوش بابونه، مغزها، سبزیجات و میوههای تازه میتوان عوارض ناخوشایند ترک را تا حدودی کاهش داد.
شناخت داروهای ترک اعتیاد در داروخانه
پزشک به منظور تسهیل فرآیند ترک مواد، داروهایی را تجویز میکند که از پرکاربردترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- متادون: موثر در کنترل وابستگی جسمی به مواد شبهافیونی
- بوپرنورفین: جایگزین مواد افیونی و موثر در کاهش دردهای جسمی
- کلونیدین: بهترین دارو برای کاهش لرز، تعریق و اضطراب
- نالترکسون: مناسب برای کاهش وسوسه مصرف
تأثیرات بعد از ترک مواد مخدر بعد از ۶ ماه
حدو ۶ ماه بعد از ترک مواد مخدر، انتظار میرود بدن و ذهن فرد به تدریج به وضعیت طبیعی نزدیک شده باشد و بتوان تغییرات ملموسی را در او مشاهده کرد. در این بازه زمانی، فشار خون متعادل میشود، کلسترول بهبود مییابد و قلب نیز عملکرد بهتری پیدا میکند.
بعد از گذشت ۶ ماه از ترک مواد مخدر، قطعا فرد خیلی راحت میتواند کارهای روزمره را انجام دهد؛ همچنین انگیزه کافی برای برنامهریزی و نیل به اهداف خود را نیز دارد. در این زمان، دردهای ناشی از ترک، بیخوابی و نوسانات خلقی به طور چشمگیری کاهش یافته و میتوان گفت بدن به شرایط طبیعی خود باز میگردد.
افسردگی بعد از ترک چقدر طول میکشد و راههای درمان آن چیست؟
بعد از ترک انواع مواد مخدر، مغز با تغییرات شیمیایی زیادی مواجه میشود که در نهایت باعث بروز افسردگی در فرد میشود. این علائم بسته به نوع ماده مخدر، معمولاً از ۲۴ ساعت پس از آخرین مصرف شروع شده و گاه ممکن است تا سه هفته نیز ادامه داشته باشند.
خوب است بدانید که افسردگی بعد از ترک هروئین و متادون تا حدود دو هفته ادامه مییابد. در حالی که اختلالات روانی ناشی از ترک بنزودیازپینها از یک هفته تا یک سال هم تداوم دارند. علائم کوکائین و یا آمفتامینها هم اغلب از دو هفته تا چند ماه مشاهده میشوند. در این میان، راهکارهای کاربردی زیادی هم وجود دارند که به کاهش زمان افسردگی کمک میکنند.
دریافت حمایت روانی و مشاوره، رعایت برنامه غذایی سالم، داشتن فعالیتهای سبک و برنامه منظم خواب از دیگر راهکارهای موثری هستند که با اجرای آنها میتوان شدت افسردگی را کاهش داد.
جمعبندی
طول دوره ترک اعتیاد مواد مخدر و مدت بهبودی آن برای هر فرد متفاوت است. این مسیر با مشکلات زیادی همچون سردرد، بیخوابی، مشکلات گوارشی، اضطراب و تغییرات خلقی همراه است. این علائم بخش طبیعی از بازسازی بدن و مغز پس از ترک هستند که قاعدتا برای گذر از آنها باید کمی صبور بود.
به یاد داشته باشید که کلید موفقیت در ترک اعتیاد به مواد مخدر، استفاده از داروهای مناسب، حمایت روانشناختی، رعایت سبک زندگی سالم و همراهی خانواده و دوستان است. مطمئنا با پایبندی به این راهکارها و دریافت حمایت حرفهای، دوره ترک آسان و راحتی را تجربه خواهید کرد. میتوان مسیر ترک را هموارتر کرد و به زندگی سالم، پایدار و با کیفیت رسید.