ترک اعتیاد و افسردگی رابطه تنگاتنگی با هم دارند. خیلی از افرادی که دوره ترک را میگذرانند، دچار نوعی افسردگی مزمن میشوند. این احساس که بخش طبیعی از فرآیند بهبودی است، در حقیقت به دلیل تغییرات شیمیایی در مغز و فاصلهگرفتن فرد از عادتها و روابط ناسالم در گذشته به وجود میآید. با اینحال، لازم است افسردگی بعد از ترک را جدی بگیرید! اگر احساساتی مانند غم، بی حوصلگی و افسردگی نادیده گرفته شوند، نه تنها روند بهبودی را کند میکنند، بلکه این احتمال وجود دارد تا فرد مجددا به سمت مصرف مواد روی بیاورد. در این مطلب، میخواهیم هر آنچه در باب افسردگی بعد از ترک نیاز دارید را در اختیارتان قرار دهیم.
ترک اعتیاد و افسردگی چه ارتباطی دارند؟
افسردگی، تجربه شایع بسیاری از بیمارانی است که تصمیم به ترک اعتیاد گرفتهاند. در دوره مصرف مواد مخدر، سطح دوپامین و هورمونهای شادی به طور مصنوعی بالا میرود که این واکنش کاملا طبیعی است، اما بعد از ترک، سطح دوپامین کاهش پیدا میکند و در نتیجه این امر، فرد بیش از قبل دچار افسردگی میشود. آمارهای ناشی از ترک اعتیاد و افسردگی بعد از آن حاکی از آن است که در هر مقطع زمانی، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد افراد علائم افسردگی را تجربه میکنند و نزدیک به ۱۲ درصد نیز به درمان حرفهای نیاز دارند.
فردی که سالها به مواد وابسته بوده، ناچار است در دوره ترک با عادتهای گذشته و محرکهای محیطی مقابله کند. همین شرایط افسردگی را افزایش میدهد.
علائم افسردگی بعد از ترک اعتیاد چیست؟
علائم افسردگی بعد از ترک اعتیاد، علائم بسیار شایع و متنوعی هستند و میتوانند زندگی روزانه فرد را دچار اختلال کنند. اگر فرد برای مدت تقریبا طولانی، علائمی مانند موارد زیر را داشته باشد، میگوئیم به افسردگی بعد از ترک دچار شده است:
- بیحوصلگی در انجام کارهای روزانه
- غم و اندوه
- مشکلات خواب
- تغییر در اشتها
- احساس بیارزشی و گناه
- خستگی و کاهش انرژی
- مشکلات تمرکز
بدیهی است تمام علائمی که گفتیم، به صورت یکجا و در یک بیمار مشاهده نمیشود. در حقیقت هر کدام از این نشانهها، بسته به وضعیت بدنی، روش و میزان مصرف مواد مخدر برای هر بیمار متفاوت است.
چه دلایلی باعث ایجاد افسردگی بعد از ترک اعتیاد میشوند؟
علل مهم مشکلات دوران ترک اعتیاد و افسردگی را میتوان از دریچههای مختلفی بررسی کرد. از تغییرات شیمیایی در مغز تا مشکلات روانی و اجتماعی و اختلالات روانی. بر اساس تحقیقات انجام شده، افرادی که در مسیر ترک قرار میگیرند، به یکی از دلایلی که در ادامه معرفی میکنیم، افسرده و غمگین میشوند.
وابستگی به مواد و اختلال در هورمونهای شادی مغز
از دیدگاه علمی، مغز بعد از سالها وابستگی و اعتیاد به مواد، توانایی تولید هورمون دوپامین را از دست میدهد. بنابراین، طبیعی است که فرد پس از قطع مصرف مواد، افسرده و بیحوصله شود. در واقع این واکنش طبیعی مغز به محیط شیمیایی خود است.
برای اینکه مغز یاد بگیرد، چگونه بدون حضور مواد مخدر، دوپامین و سایر هورمونهای شادی را به صورت طبیعی تولید کند، هفتهها و یا ماهها زمان لازم است. به همین دلیل ممکن است فرد در طول این مدت افسرده و بیحوصله شود.
واکنش بدن به محرومیت از مواد
زمانی که فرد برای ترک اعتیاد اقدام میکند، بدن وارد مرحلهای میشود که به آن «محرومیت از مواد» میگویند. در این مرحله، بدن و مغز باید بدون حضور مادهای که به آن عادت کردهاند، به تعادل جدید برسند که طبیعتا این فرایند با علائم مختلفی همراه است. این علائم شامل افزایش حساسیت عصبی، احساس اضطراب، خستگی مفرط و خصوصا افسردگی است. بدیهی است چنین واکنشهایی تا مدتها ادامه داشته باشد، چراکه دوران ترک اعتیاد و افسردگی مشکلات و سختیهای زیادی را به دنبال دارد.
فشارهای روانی در زندگی فرد
اغلب افراد بعد از ترک اعتیاد، فشارهای روانی زیادی را تجربه می کنند. مشکلات و مسائلی از قبیل مشکلات مالی، از دست دادن شغل، اختلال در پیوندهای خانوادگی و اجتماعی نیز باعث تشدید احساس افسردگی میشوند.
همپوشانی اختلالات روانی و اعتیاد
یکی دیگر از دلایل اصلی افسردگی پس از ترک اعتیاد، وجود اختلالات روانی است که به صورت همزمان بیمار را درگیر میکنند. مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات روانی میتوانند همزمان با اعتیاد حضور داشته باشند و یا یکدیگر را تشدید کنند.
برای مثال، فردی که از افسردگی بعد از ترک رنج میبرد ممکن است برای اینکه علائم ناخوشایند روانی را از بین ببرد، به مصرف مواد روی بیاورد. از اینرو، به منظور موفقیت در دوران ترک اعتیاد و افسردگی، توجه همزمان به هر دو جنبه اعتیاد و اختلالات روانی برای بازیابی سلامت روانی بیمار ضروری است.
نبود ساختار و برنامه برای روزهای بعد از ترک
یکی از عوامل مهمی که میتواند سختیهای دوران ترک اعتیاد و افسردگی را بیشتر کند، نداشتن یک ساختار مشخص و برنامهریزی شده برای زندگی بعد از قطع مصرف مواد است. زمانی که فرد مصرف را قطع میکند، نوعی خلأ در زندگی او به وجود میآید که باعث میشود احساس سردرگمی و بیهدفی داشته باشد. در نتیجه این امر، اگر جایگزینی برای مصرف فراهم نشود، افسردگی بیمار نیز بیشتر خواهد شد.
تنهایی
تنهایی و انزوا از دیگر چالشهای جدی بعد از ترک اعتیاد است که افراد را درگیر میکند. فردی که روزهای زیادی را با دوستان و گروههای اجتماعی سابق گذرانیده، شکی نیست که بعد از ترک مصرف، احساس تنهایی و جدایی عمیقی همه وجودش را در برگیرد. این جدایی و فاصله از حلقههای حمایتی و دوستان افسردگی و بیحالی فرد را تشدید میکند.
اگر در مسیر ترک اعتیاد با افسردگی دستوپنجه نرم میکنید، بدانید که تنها نیستید و راهی برای رهایی وجود دارد. تیم مشاوران ترک نوین با بیش از یک دهه تجربه در درمان و مشاوره ترک اعتیاد، آمادهاند تا به شما کمک کنند بدون درد و خماری این مسیر سخت را طی کنید. همین حالا میتوانید از مشاوره رایگان ما بهرهمند شوید و اولین قدم مطمئن را به سوی زندگی سالم و آرامش روانی بردارید.
جدیدترین روشهای درمان افسردگی بعد از ترک اعتیاد
وابستگی به مواد مخدر و افسردگی بعد از آن، معزل بسیار پیچیدهای است که این روزها بسیاری از خانوادهها و جوانان با آن مواجه هستند. درمان افسردگی برای هر فرد متفاوت است و یک نسخه درمانی یکسانی برای همه وجود ندارد. با اینحال، در این بخش به جدیدترین راهکارهای مفید و موثر برای درمان این وضعیت و کمک به بیمار جهت بازگشت به زندگی سالم اشاره میکنیم.
یادگیری و کسب توانایی کنترل هیجانات و احساسات
این یکی از روشهای مقابله با افسردگی بعد از ترک اعتیاد است که با کمک آن، افراد با تکنیکهای شناختی-رفتاری آشنا میشوند. در نتیجه، توانایی کنترل احساسات و تابآوری بیمار در برابر ناراحتیها و تنشها چند برابر میشود.
تمرکز روی یک فعالیت خاص
احتمالا زمانی که احساس کسالت یا بیحوصلگی میکنید، دوست دارید چندین کار را همزمان با هم انجام دهید. به عنوان مثال، بعد از خواندن چند صفحه کتاب، آن را رها کنید و بازی ویدیویی انجام دهید. به این صورت، اغلب کارها نیمهکاره باقی میماند و نتیجهای نیز نمیگیرید. برای حل این مشکل، بهتر است یک فعالیت مشخصی را انتخاب و تنها روی همان یک فعالیت تمرکز داشته باشید. در این حالت، انگیزه بیشتری برای ادامه مسیر خواهید داشت.
کسب تجربههای جدید
گاهی اوقات منشأ بعضی از بیحوصلگیها، انجام کارها و فعالیتهای تکراری است. اکنون بهترین زمان است تا برای فرار از کسالت و تکرار روزمرگیها، چیزهای تازه و جدیدی را تجربه کنید. حتما لازم نیست تغییرات بزرگی رخ دهد، حتی یک قدم کوچک برای انجام کاری متفاوت یا شرکت در یک رویداد جدید میتواند در حال وهوای شما تغییراتی مثبتی ایجاد کند.
حضور در جلسات گروهدرمانی و مشاورههای روانشناختی
شایعترین روش درمانی برای درمان افسردگی بعد از ترک، رفتاردرمانی است. شرکت در این جلسات هم از طریق مشاورههای فردی و هم گروهی به بیمار کمک میکند تا مهارتهای حل مشکل و روشهای مقابله با وسوسهها را یاد بگیرد؛ بهعلاوه اینکه احتمال رجوع مجدد بیماران به مواد اعتیادآور را کاهش میدهد.
تغذیه و رژیم غذایی سالم
در دوره ترک اعتیاد و افسردگی، مصرف غذاهای سالم و مغذی به کاهش شدت علائم کمک میکند. بعد از ترک اعتیاد، سلامت جسم و روان کاملاً به یکدیگر وابسته هستند؛ بنابراین برای رسیدن به نتیجه مطلوب، توجه به هر دو بخش ضروری است.
درمان دارویی افسردگی
دارودرمانی یکی از عناصر اساسی در درمان افسردگی بعد از ترک اعتیاد است، خصوصا اگر با مشاوره و روشهای رواندرمانی همراه باشد. هدف درمان دارویی، کمک به بیمار برای رفع علائم افسردگی و بازگرداندن تعادل روانی است. البته باید به این نکته هم توجه داشت که در درمان دارویی برای یافتن داروی مناسب، لازم است آزمون و خطا صورت گیرد.
گاها به داروهای ضدافسردگی اعتیاد پیدا میشود که اثرات سوء بر عملکرد مغز دارند. به همین دلیل به بیماران توصیه میشود آنها را تحت نظر دقیق پزشک مصرف نمایند.
قرص درمان افسردگی بعد از ترک
یکی از سوالاتی که خیلی از بیماران در رابطه با افسردگی بعد از ترک اعتیاد میپرسند، اسم قرص ضدافسردگی است. داروهایی که برای درمان افسردگی تجویز میشوند، در تنظیم مجدد شیمی مغز و کاهش احساسات منفی در دوران ترک اعتیاد و وابستگی نقش مهمی دارند. در ادامه، پنج داروی رایج در این مسیر معرفی شدهاند:
- سیتالوپرام: افزایش سروتونین مغز موثر در بهبود خلقخو و کاهش اضطراب.
- سرترالین: کمک به تثبیت حالت روحی و کاهش علائم اضطراب و افسردگی.
- فلوکستین: درمان طولانیمدت افسردگی و اضطراب.
- دوکستین: افزایش سروتونین و نوراپینفرین موثر در کاهش افسردگی.
- لوفکسیدین: موثر در کاهش نشانههای جسمی و روانی ترک اعتیاد.
افسردگی بعد از دوران ترک معمولا چقدر طول میکشد؟
از آنجا که سیر درمان افسردگی در بیماران مختلف، متفاوت است، نمیتوان مدت زمان معینی برای طول درمان آن مشخص نمود. با اینحال، اکثر متخصصان معتقد هستند که در بسیاری از افراد، علائم افسردگی در بسیاری از افراد از چند هفته تا چند ماه متغیر است.
به عنوان مثال بعد از ترک شیشه، از ۲۴ ساعت اول تا سه هفته زمان لازم است تا علائم افسردگی رفع شوند. ادامه دارد. در ترک مواد افیونی نیز، این زمان بین چند ساعت تا دو هفته متفاوت خواهد بود. علائم ترک بنزودیازپینها نیز ممکن است تا یک سال طول بکشد.
نقش خانواده در درمان افسردگی بعد از ترک اعتیاد چیست؟
خانواده و اجتماع نقش کلیدی در روند درمان افسردگی بعد از ترک اعتیاد دارند. حمایت این افراد، احساس امنیت و امید را در بیمار تقویت میکند و باعث میشود عبور از مسیر ترک و مقابله با علائم افسردگی برای بیمار قابل تحمل باشد. همدلی و مشارکتدادن اعضای خانواده با دوستان در برنامه درمانی فرد در کاهش افسردگی بسیار موثر است.
جمعبندی
با توجه به آنچه در این مقاله گفته شد، اذعان میکنیم مسیر «ترک اعتیاد و افسردگی» یک مسیر پرچالشی است که عبور از آن بدون همکاری موثر با متخصصان رواندرمانی و استفاده از داروهای مناسب میتواند کمی دشوار باشد.
برای غلبه بر افسردگی، لازم است بیمار تحت نظارت پزشک قرار گرفته و بر اساس وضعیت جسمانی خود، داروهای مشخصی را استفاده نماید. افزونبراین، استفاده از درمانهای ترکیبی مانند دارودرمانی، مشاوره فردی و گروهدرمانی نیز اثرات مثبتی بر روحیه و بهبود حال او دارد.